علت جدا شدن روغن از گریس در سیستم‌های روانکاری مرکزی چیست؟ در بیشتر موارد، پاسخ به پایداری ناکافی گریس در برابر جدایش روغن، برش مکانیکی در پمپ و خطوط، و ناسازگاری گریس با الزامات پمپ‌پذیری سیستم برمی‌گردد.
در یک دسته روانکاری، این مسئله فقط یک تغییر ظاهری در بافت گریس نیست؛ اگر روغن از ساختار گریس خارج شود و بخش صابونی یا غلیظ‌کننده ته‌نشین شود، مسیرهای تغذیه می‌توانند دچار گرفتگی شوند و عملکرد مقسم‌ها مختل شود.
سازوکار اصلی جدایش روغن
گریس از روغن پایه، غلیظ‌کننده و افزودنی‌ها ساخته می‌شود و در سیستم روانکاری مرکزی باید از مخزن مکیده شود، در خطوط حرکت کند و توسط مقسم گریس به مقدار قابل‌قبول تقسیم شود. وقتی پایداری گریس در برابر جدایش روغن کافی نباشد، روغن از شبکه گریسی جدا می‌شود و رسوب صابون به‌جا می‌ماند. رسوب غلیظ‌کننده در مسیرهای کم‌قطر می‌تواند مقاومت جریان را زیاد کند و حتی به انسداد خط یا مقسم بینجامد.
پس علت را نباید فقط به «روان بودن» یا «سفت بودن» گریس نسبت داد. مشکل زمانی رخ می‌دهد که ساختار گریس نتواند هم‌زمان سه نیاز را برآورده کند: ماندگاری روغن پایه، تحمل برش، و عبورپذیری در خطوط و مقسم‌ها.
نقش برش مکانیکی و پایداری مکانیکی
در مسیر عبور از گریس پمپ و لوله‌ها، گریس تحت برش قرار می‌گیرد. پایداری مکانیکی گریس را می‌توان با اندازه‌گیری نفوذ کارشده پس از برش طولانی، از جمله آزمون ASTM D217، سنجید؛ تغییر زیاد نفوذ نشانه تغییر قوام تحت کار مکانیکی است. اگر این پایداری ناکافی باشد، ساختار گریس در پمپ ضعیف می‌شود و جدایش روغن می‌تواند تشدید شود.
در عمل، گریسی که برای یاتاقان مناسب است لزوماً برای سیستم روانکاری مرکزی مناسب نیست. سیستم مرکزی به گریسی نیاز دارد که علاوه بر عملکرد در نقطه روانکاری، بتواند از مخزن مکیده شود، در خط اصلی و خط فرعی حرکت کند و در مقسم گریس درست اندازه‌گیری شود.
پمپ‌پذیری، فشار تسلیم و افت فشار
گریس رفتار غیرنیوتنی دارد و حرکت آن در خط تا حدی به غلبه بر تنش تسلیم وابسته است؛ بنابراین پمپ باید فشار کافی برای غلبه بر فشار تسلیم و افت فشار خط ایجاد کند. این موضوع با طول و قطر خط هم مرتبط است. اگر گریس انتخاب‌شده پمپ‌پذیری کافی نداشته باشد، بخش‌هایی از ساختار آن در مسیر دچار تنش شدید می‌شوند و جدایش روغن می‌تواند همراه با انسداد بیشتر دیده شود.
در اینجا باید بین سه مفهوم فرق گذاشت: درجه قوام NLGI، ویسکوزیته روغن پایه و پمپ‌پذیری گریس. NLGI نشان‌دهنده قوام گریس است، نه ویسکوزیته. ویسکوزیته روغن پایه بر حرکت سیال و افت فشار اثر دارد، اما به‌تنهایی معیار کامل انتخاب نیست.
آلودگی، انبارش و خطای شارژ
یکی از علت‌های عملی تشدید خرابی، آلودگی در زمان شارژ است. پرکردن مخزن با روانکار اشتباه یا ظرف آلوده می‌تواند آلودگی، ناسازگاری و اختلال در پمپاژ را به سیستم منتقل کند. استفاده از ظروف مشترک، بشکه‌های باز و جابه‌جایی نامنظم می‌تواند هم آلودگی و هم اختلاط روانکارها را افزایش دهد.
برای پیشگیری، باید روانکار در ظرف درب‌دار و برچسب‌دار نگهداری شود و برای انتقال از ظروف اختصاصی استفاده شود. این کنترل انبارش اگرچه علت ذاتی جدایش را حذف نمی‌کند، اما احتمال تشدید آن را کم می‌کند.
نشانه‌ها و روش تشخیص
اگر در سیستم مرکزی افت فشار، قطع سیکل، کاهش جریان یا خطای توزیع دیده شود، باید احتمال جدایش روغن و گرفتگی را بررسی کرد. پایش سیکل، فشار، سطح مخزن و در صورت وجود جریان از طریق PLC یا SCADA، تغییر رفتار مدار را زودتر آشکار می‌کند. این داده‌ها برای تشخیص زودهنگام مفیدند.
همچنین آنالیز گریس می‌تواند جدایش روغن، سازگاری، آلودگی و سایش را نشان دهد. نمونه‌گیری از آب‌بند یا گریس تخلیه‌شده انجام می‌شود. اگر در بازدید میدانی رسوب صابون، سفتی غیرعادی یا ناپایداری تغذیه مشاهده شود، باید علت را با وضعیت پمپ‌پذیری و شرایط خط تطبیق داد.
پیشگیری و اقدام اصلاحی
راه‌حل درست، انتخاب گریسی است که برای سیستم روانکاری مرکزی مناسب باشد، نه صرفاً برای یک نقطه گریس‌کاری. سپس باید مشخصه‌های کلیدی آن بررسی شوند: جدایش روغن، پایداری مکانیکی، و رفتار پمپی در دما و فشار کار. برای بررسی آزمایشگاهی می‌توان از آزمون‌هایی مانند DIN 51817 / ASTM D6184 برای جدایش روغن و ASTM D217 برای پایداری مکانیکی است.
اگر اختلال رخ داده باشد، اقدام اصلاحی باید با ایمنی انجام شود: فشار سیستم را تخلیه کنید، منبع تغذیه را ایمن کنید، خطوط و مقسم‌ها را از نظر گرفتگی بررسی کنید و فقط پس از تأیید سازگاری گریس و تمیزی مدار، شارژ مجدد را انجام دهید. در سیستم‌های پیچیده‌تر، ارزیابی وضعیت پمپ، مقسم‌ها و خط اصلی باید هم‌زمان انجام شود، چون خرابی یک بخش می‌تواند علامت را به بخش دیگر منتقل کند.
جمع‌بندی نهایی
جدا شدن روغن از گریس در سیستم‌های روانکاری مرکزی معمولاً از ترکیب سه عامل می‌آید: پایداری ناکافی گریس در برابر جدایش روغن، برش و تنش مکانیکی در پمپ و خطوط، و انتخاب یا شارژ نامناسب برای یک سیستم مرکزی. نتیجه این پدیده می‌تواند ته‌نشینی صابون، گرفتگی خطوط و اختلال در مقسم گریس باشد. برای کنترل آن باید گریس مناسب سیستم مرکزی انتخاب شود، تمیزی و انبارش روانکار جدی گرفته شود، و با پایش فشار، سیکل و آنالیز گریس، نشانه‌های خرابی به‌موقع تشخیص داده شوند.