در سامانههای انتقال مواد فله در صنایع معدنی، فولاد و سیمان، ادوات الکترومکانیکی همواره در معرض تهاجم غبارهای معلق ساینده و ریزشهای آبی قرار دارند. در چنین بسترهایی، درجه حفاظت بدنه سوئیچهای Kiepe به مدل و نسخه وابسته است و فقط در مدل دارای گواهی IP67 میتوان این درجه حفاظت را ادعا کرد. IP67 بهتنهایی تضمین عملکرد ایمنی مدار توقف اضطراری نیست. شرکت توان پایش ماد بهعنوان نماینده سوئیچهای حفاظتی نوار نقاله Kiepe آلمان، این تجهیزات را برای انطباق با سختترین شرایط کاری صنایع از جمله محیطهای کانهآرایی تر شامل فیلترهای نواری، تیکنرها، فلوتاسیون و سامانههای پمپاژ تأمین میکند. در بخش مهندسی ایمنی نوارنقاله، درک مشخصات ساختاری و سطح حفاظت این محفظهها نقش تعیینکنندهای در کاهش توقفهای ناخواسته خطوط انتقال دارد.
مفهوم مهندسی درجه حفاظت IP67 در نوارنقالههای صنعتی
کد حفاظت بینالمللی IP67 که در چارچوب استانداردهای مهندسی محفظهها نظیر IEC/EN 60529 تعریف میشود، دو قابلیت حفاظتی اساسی را برای قطعات داخلی سوئیچ فراهم میآورد:
- شاخص ضدغبار (IP6x): نشاندهنده آببندی کامل در برابر ورود هرگونه گردوغبار به داخل محفظه است. در نوارنقالههای حمل مواد فله نظیر سنگآهن، مس، زغالسنگ یا کلینکر، نفوذ ذرات ساینده یا رسانا به فضای کنتاکتها و بادامک سوئیچ میتواند موجب اتصالی الکتریکی، سایش زودهنگام مکانیزم مکانیکی یا گیرپاژ اهرم فرمان شود. ساختار بدنه سوئیچهای کیپه مانع از ورود این ذرات ریز میگردد.
- شاخص حفاظت در برابر آبگرفتگی (IPx7): بیانگر مقاومت در برابر غوطهوری موقت در آب بدون آسیب به قطعات حساس داخلی است. این مشخصه در تأسیساتی که بهصورت مداوم تحت شستوشوی آب قرار دارند یا در گالریهای سرپوشیده و بخشهای کانهآرایی تر که امکان آبگرفتگی موضعی وجود دارد، مانع نفوذ رطوبت به ترمینالها و پلاتینهای مدار فرمان میشود.
در استاندارد IEC 60529، آزمون رقم دوم ۷ با غوطهوری موقت محفظه در عمق یک متر به مدت ۳۰ دقیقه انجام میشود. نکته مهم این است که IPx7 به معنای مقاومت در برابر جت آب پرفشار نیست؛ حفاظت در برابر جت آب با رقمهای ۵ و ۶ سنجیده میشود و فقط تجهیزی که هر دو درجه را دارد، مانند علامتگذاری دوگانه IP66/IP67، برای محیطهایی که با شیلنگ شستوشو داده میشوند مناسبتر است. بنابراین در انتخاب سوئیچ برای نوارنقالههایی که بهطور منظم با آب پرفشار تمیز میشوند، باید به این تفاوت توجه کرد.
معماری آببندی بدنه و مکانیزمهای حرکتی در سوئیچهای کیپه
تثبیت درجه حفاظت در تراز IP67 در تجهیزاتی که دارای محور حرکتی دینامیکی هستند، نیازمند طراحی دقیق و بهرهگیری از اجزای آببند استاندارد است. شرکت Kiepe در سوئیچهای طنابی اضطراری و سوئیچهای انحراف مسیر نوارنقاله، تمهیدات ویژهای را در نقاط نفوذپذیر به کار بسته است:
آببندی شفت و قطعات متحرک
بحرانیترین بخش در سوئیچهای حفاظتی، محور خروجی اهرم قطع یا بادامک گردان است. در این قسمت از واشرهای آببندی و کاسهنمدهای الاستومری انعطافپذیر به همراه بوشهای محافظ استفاده میشود تا حرکات دورانی مکرر و کششهای مداوم طناب فولادی، منجر به گسست درزگیر و نفوذ غبار نگردد. پوششهای محافظ الاستیک خارجی نیز از برخورد مستقیم ذرات درشت و سیلیسی با لبههای آببند جلوگیری میکنند. در بازدیدهای دورهای باید سلامت این پوششهای الاستیک و آببندهای محور بررسی شود؛ پوشش ترکخورده یا پارهشده بهسرعت مسیر ورود غبار ساینده را باز میکند. همچنین هنگام شستوشوی نوارنقاله، جت آب پرفشار نباید مستقیماً به سمت محل آببندی محور گرفته شود.
گسکتهای درپوش و پیچهای مهارشده
محل اتصال درپوش اصلی به بدنه دارای شیار مهندسیشده و گسکت پیوسته الاستومری مقاوم در برابر فرسایش جوی است. پیچهای درپوش بهگونهای طراحی و مهار شدهاند که ضمن ایجاد فشردگی یکنواخت در محیط آببند، در اثر لرزشها و ارتعاشات مداوم شاسی نوارنقاله دچار شلشدگی نشوند و پیوستگی تماس آببند با سطوح فلزی را حفظ کنند. پس از هر بار باز کردن درپوش برای سرویس، تست یا سیمکشی، باید از قرارگیری صحیح گسکت در شیار و سالم بودن آن اطمینان حاصل کرد و پیچها را بهصورت یکنواخت و ضربدری بست. گسکت تغییرشکلیافته یا آسیبدیده باید با قطعه اصلی جایگزین شود، زیرا حتی یک شکاف کوچک میتواند درجه حفاظت کل محفظه را از بین ببرد.
درگاههای ورود کابل و اتصالات رزوهای
برای حفظ این رده حفاظتی، اتصالات رزوهای ورودی کابل روی بدنه بهصورت استاندارد تعبیه شدهاند. بهرهگیری از گلندهای آببندی سازگار با قطر کابلهای فرمان و مسدود کردن خروجیهای اضافی با درپوشهای رزوهدار استاندارد، مسیرهای ورود آب و گردوغبار از سمت کابلکشی را کاملاً ایمن میسازد. درجه حفاظت گلند کابل باید حداقل همتراز با درجه حفاظت بدنه باشد و قطر بیرونی کابل در محدوده آببندی گلند قرار گیرد. در صورت امکان، ورود کابل از سمت پایین محفظه و ایجاد یک قوس رو به پایین در مسیر کابل پیش از گلند، از هدایت آب در طول کابل به سمت ورودی جلوگیری میکند.
مقابله با میعان و تعریق داخلی در شرایط دمایی متغیر
در محیطهای صنعتی روباز، تغییرات محسوس دمای شبانهروز موجب انقباض و انبساط هوای داخل محفظه و ایجاد پدیده مکش رطوبت میگردد. این امر میتواند به تشکیل قطرات شبنم و میعان روی قطعات الکتریکی منجر شود. سوئیچهای صنعتی Kiepe قابلیت تجهیز به غشاهای تنفسی نفوذناپذیر در برابر مایعات را دارند که ضمن اجازه تبادل هوا برای یکسانسازی فشار داخلی و خارجی، از ورود رطوبت مایع و ذرات معلق جلوگیری کرده و درجه حفاظت محفظه را پایدار نگه میدارند. در مناطقی که اختلاف دمای شب و روز زیاد است یا سوئیچ در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار دارد، استفاده از سایبان ساده و انتخاب محل نصب دور از مسیر مستقیم ریزش آب و مواد، در کنار این راهکارها به کاهش میعان داخلی کمک میکند.
متریال بدنه و پایداری در برابر شرایط خشن محیطی
علاوه بر درزبندی دقیق، استحکام فیزیکی و شیمیایی متریال محفظه در حفظ تراز حفاظتی نقشی بنیادین دارد. محفظههای آلومینیومی مستحکم سوئیچهای کیپه با پوششهای رنگ صنعتی پودری یا پلییورتانی پوشانده میشوند تا در برابر ضربههای مکانیکی، رطوبت محیطی و پاششهای خورنده صنعتی مقاومت نشان دهند. همچنین برای شرایط خاص خورنده، بدنههایی از جنس چدن ریختهگری یا پلاستیک فشرده مقاوم در دسترس است که پایداری سوئیچ را در شرایط تهاجمی تضمین میکند.
با توجه به اینکه درجه حفاظت در سوئیچهای Kiepe به مدل و نسخه وابسته است، بررسی مشخصات هر مدل پیش از انتخاب ضروری است. بهعنوان نمونه، در خانواده سوئیچهای قطع کن طنابی، مدل NTS با بدنه BMC و مدل PRS با بدنه فایبرگلس دارای حفاظت IP67 هستند، در حالی که مدل LRS با بدنه آلومینیوم دایکاست حفاظت IP66 دارد و مدل PAS با بدنه PBT در نسخههای IP65/IP67 عرضه میشود. در سوئیچهای انحراف نوار نقاله نیز مدل HES دارای حفاظت IP67 و مدل VG دارای حفاظت IP65 است. مشخصات کامل این مدلها در دستهبندی سوئیچ حفاظتی نوار نقاله قابل مشاهده است.
| مدل | نوع سوئیچ | ویژگی شاخص | درجه حفاظت |
| NTS |
سوئیچ قطع کن طنابی |
بدنه BMC |
IP67 |
| PRS |
سوئیچ قطع کن طنابی |
بدنه فایبرگلس |
IP67 |
| LRS |
سوئیچ قطع کن طنابی |
بدنه آلومینیوم دایکاست |
IP66 |
| PAS |
سوئیچ قطع کن طنابی |
بدنه PBT |
IP65/IP67 |
| SEG EX |
سوئیچ قطع کن طنابی ضد انفجار |
تأییدیه ATEX Zone 21/22 |
IP67 |
| HES |
سوئیچ انحراف نوار نقاله |
دو نقطه عملکرد ۵ تا ۱۵ و ۱۵ تا ۳۵ درجه |
IP67 |
| VG |
سوئیچ انحراف نوار نقاله |
زاویه هشدار ۱۲ درجه و قطع ۴۵ درجه |
IP65 |
این جدول نشان میدهد که حتی در یک خانواده محصول، درجه حفاظت و متریال بدنه از مدلی به مدل دیگر متفاوت است؛ بنابراین هنگام استعلام و خرید، علاوه بر نوع سوئیچ، مدل دقیق و درجه حفاظت مورد نیاز محل نصب را نیز مشخص کنید.
در محیطهایی که گرد و غبار قابل اشتعال وجود دارد، مانند خطوط انتقال زغالسنگ، درجه حفاظت IP67 بهتنهایی کافی نیست و باید از نسخههای ضد انفجار استفاده کرد؛ برای مثال، سوئیچ قطع کن طنابی SEG EX با تأییدیه ATEX Zone 21/22 و نسخههای ضد انفجار HEN EX و HES EX برای این شرایط طراحی شدهاند.
سؤالات متداول درباره درجه حفاظت سوئیچهای Kiepe
در این بخش به پرسشهای رایج کارشناسان برق و ایمنی درباره درجه حفاظت و نگهداری سوئیچهای حفاظتی نوار نقاله پاسخ دادهایم.
تفاوت درجه حفاظت IP66 و IP67 چیست؟
هر دو درجه نشاندهنده آببندی کامل در برابر گرد و غبار هستند. رقم ۶ در IP66 به معنای مقاومت در برابر جت آب پرقدرت و رقم ۷ در IP67 به معنای مقاومت در برابر غوطهوری موقت در عمق یک متر به مدت ۳۰ دقیقه است.
آیا سوئیچ IP67 برای شستوشو با آب پرفشار مناسب است؟
نه لزوماً؛ IPx7 مقاومت در برابر جت آب را تضمین نمیکند. برای محیطهایی که بهطور منظم با شیلنگ آب پرفشار شسته میشوند، تجهیزی با علامتگذاری دوگانه IP66/IP67 گزینه مناسبتری است.
آیا IP67 برای خطوط انتقال زغالسنگ کافی است؟
خیر؛ در محیطهایی که گرد و غبار قابل اشتعال وجود دارد، باید از نسخههای ضد انفجار با تأییدیه ATEX مانند SEG EX، HEN EX و HES EX استفاده کرد.
چه عواملی درجه حفاظت سوئیچ را پس از نصب کاهش میدهد؟
استفاده از گلند نامتناسب با قطر کابل، باز ماندن ورودیهای کابل استفادهنشده، آسیبدیدن گسکت درپوش، بستن نایکنواخت پیچها و پارگی پوششهای الاستیک محور از مهمترین عوامل هستند.
چگونه از میعان رطوبت داخل سوئیچ جلوگیری کنیم؟
استفاده از غشاهای تنفسی که اجازه تبادل هوا را میدهند اما مانع ورود مایعات میشوند، در کنار انتخاب محل نصب مناسب و دور از ریزش مستقیم آب و مواد، تشکیل قطرات شبنم داخل محفظه را کاهش میدهد.
جمعبندی نهایی
حفظ ایمنی خطوط انتقال مواد مستلزم کارکرد بدون خطای تجهیزات توقف اضطراری است. مقاومت بدنه سوئیچهای Kiepe در برابر نفوذ گردوغبار شدید و غوطهوری موقت آب بر پایه مشخصات حفاظتی IP67، این تجهیزات را به گزینهای قابل اعتماد برای سختترین صنایع فرآوری و محیطهای مرطوب تبدیل کرده است. تلفیق متریال باکیفیت بدنه، درزبندی اصولی شفتهای متحرک و استفاده از اتصالات استاندارد، امکان تداوم عملکرد مدارهای ایمنی نوارنقاله را بدون ایجاد آلارمهای کاذب فراهم میآورد. برای انتخاب صحیح، شرایط محیطی محل نصب شامل نوع و میزان غبار، احتمال غوطهوری یا شستوشو با آب پرفشار، وجود مواد خورنده و طبقهبندی مناطق خطرناک باید پیش از سفارش مشخص شود تا مدل و متعلقات مناسب پیشنهاد شود.