در فرآیندهای کانهآرایی و آبگیری پسابهای صنعتی، پیادهسازی راهکارهای مهندسی جهت غلبه بر رطوبت: روانکاری فیلترپرسهای نواری و تجهیزات فرآوری تر یکی از چالشهای بنیادین واحدهای نگهداری و تعمیرات به شمار میرود. در این محیطها، تماس پیوسته قطعات گردنده با آب و سیالات حاوی ذرات جامد، خطرات شدیدی برای اجزای مکانیکی به همراه دارد. انتخاب سیستم مناسب در حوزه روانکاری و شناخت آسیبپذیری یاتاقانها، زیربنای پایداری خطوط آبگیری و تصفیه باطله را تشکیل میدهد.
چالشهای هیدرودینامیکی و نفوذ رطوبت در فرآوری تر
برخلاف مراحل خردایش و سنگشکنی که عامل اصلی فرسایش در آنها گرد و غبار خشک است، در بخش تر کانهآرایی عامل مخرب اصلی رطوبت و تماس مداوم با دوغاب است. دوغاب که ترکیبی از آب و ذرات بسیار ریز کانه است، ماهیتی ساینده دارد و در صورت ضعف ساختار آببندی، به درون محفظه یاتاقان نفوذ میکند. این پدیده منجر به شسته شدن لایه روانکار و سایش شدید سطوح تماس غلتشی میشود.
از سوی دیگر، ماشینآلات فرآوری تر معمولاً در رژیمهای کاری پیوسته و شبانهروزی فعالیت میکنند. موقعیت فیزیکی غلتکها، سینیهای خلأ و درایوهای این تجهیزات به گونهای است که دسترسی انسانی برای گریسکاری دستی را با دشواری و خطرات ایمنی شدید مواجه میسازد. از این رو، اتکا به روانکاری دستی در چنین فضایی، ریسک خرابی زودهنگام برینگها را بهشدت افزایش میدهد.
اصول حفاظت مکانیکی و مشخصات روانکار ضدآب
برای مهار نفوذ آب و جلوگیری از تخریب لایه روغن در این فرآیندها، طراحی مهندسی بر دو اصل متمرکز است: بهکارگیری روانکارهای مقاوم به آب و استقرار ساختار آببندی چندلایه. روانکار مورد استفاده در یاتاقانهای این بخش باید مقاومت بالایی در برابر شستشو با آب داشته باشد؛ از این رو ترکیباتی بر پایه کلسیم سولفونات یا لیتیوم کمپلکس با گرید NLGI 2 بهترین عملکرد را ارائه میدهند.
در بخش حفاظت فیزیکی، یاتاقانهای ماشینآلات تحت پاشش آب مجهز به آببند سهلایه میشوند. این ترکیب ساختاری شامل لابیرنت، حلقه لاستیکی و یک لبه ویژه پرشده از گریس است. سازوکار راندن آب در این طراحی به این صورت عمل میکند که با تزریق خودکار و دورهای گریس تازه، روانکار مصرفشده همراه با رطوبت و ذرات ریز نفوذی به بیرون یاتاقان رانده شده و مانع از تماس دوغاب با سطوح باربر میشود.
توپولوژی روانکاری تجهیزات در بخش کانهآرایی تر
تجهیزات گوناگون فرآوری تر بر حسب شرایط فرآیندی و بارگذاری دینامیکی، نیازمند معماری متفاوتی در تزریق روانکار هستند. جدول زیر ساختار مرجع روانکاری بخشهای مختلف این حوزه را نشان میدهد:
| تجهیز صنعتی | نقاط روانکاری هدف | نوع روانکار انتخابی | معماری سیستم روانکاری |
| فیلتر خلأ نواری |
غلتکهای محرک، هدایت و برگشت، یاتاقانهای جعبه خلأ و مکانیزم سرعت |
گریس ضدآب (کلسیم سولفونات یا لیتیوم کمپلکس NLGI 2) |
سیستم پیشرونده؛ تزریق مکرر جهت راندن آب |
| فیلتر پرس نواری |
غلتکهای پرس، فشارندهها، اجزای هدایت نوار |
گریس ضدآب EP با خواص فشارپذیر |
سیستم چندخطی یا پیشرونده ضدآب |
| تیکنر |
گیربکس محرک و رینگ گردان بازوی ریک (Rake) |
روغن گیربکس ISO VG 320–460؛ گریس رینگ گردشی |
روغنکاری گردشی برای گیربکس / پیشرونده برای رینگ |
| سلولهای فلوتاسیون و همزنها |
گیربکس و یاتاقانهای شفت محور همزن |
روغن گیربکس صنعتی؛ گریس گرید NLGI 2 |
سیستم تکنقطهای خودکار یا مدار پیشرونده |
| پمپهای انتقال دوغاب |
یاتاقان ران و مجموعه آببند محور شفت |
گریس مقاوم یا روغن با گرانروی ISO VG 150–220 |
تزریق پیوسته یا پایش سطح روغن محفظه |
در همه این تجهیزات، اصل مشترک تزریق کم و مکرر گریس است. گریس تازهای که بهطور پیوسته به آببند یاتاقان میرسد، آب و ذرات را به بیرون میراند و از شسته شدن فیلم روانکار جلوگیری میکند. به همین دلیل، دوره روانکاری محاسبهشده یاتاقانها در محیطهای مرطوب و دارای شستوشو با آب پرفشار، باید بهطور محسوسی کوتاهتر از شرایط معمول در نظر گرفته شود.
تجهیزات مرجع و راهکارهای اجرایی تزریق خودکار
بر اساس طرحهای مرجع کارخانجات کانهآرایی، برای پوشش کامل نقاط یاتاقانی در فیلترپرسهای نواری از ترکیب پمپهای الکتریکی نظیر Graco G3 یا Bravo به همراه مقسمهای پیشرونده فولادی Lincoln SSV استفاده میشود. مقسمهای پیشرونده اطمینان میدهند که در فشار هیدرولیکی مدار، دوز مشخص گریس بدون تأثیرپذیری از مقاومت خط به تکتک غلتکها تحویل داده شود. علاوه بر این، مقسمهای پیشرونده ماژولار مانند SMX/SMO دروپسا ایتالیا و VPA-C و VPB-B ورنر آلمان نیز برای این کاربردها مناسب هستند. انواع این مقسمها را میتوانید در دستهبندی مقسم گریس و روغن مشاهده کنید.
به منظور تأمین گریس پمپ مرکزی و جلوگیری از آلودگی روانکار در محیط مرطوب کارخانه، استفاده از پمپهای بشکهکش پنوماتیک برای پر کردن مخازن سیستم الزامی است. پمپهای پنوماتیک فشار قوی نظیر سری Graco Fire Ball با نسبتهای فشاری ۵۰:۱ و ۷۵:۱ قادرند فشاری بین ۵۱۷ تا ۵۸۰ بار ایجاد کنند. این توان پمپاژ با دبی خروجی بین ۰٫۵۴ تا ۱٫۵ کیلوگرم بر دقیقه، شارژ تمیز مخازن بدون باز کردن درپوش و تماس گریس با هوای مرطوب را میسر میسازد.
نکات نگهداری سیستم روانکاری در محیطهای مرطوب
عملکرد پایدار سیستم روانکاری خودکار در بخشهای تر کانهآرایی، به بازرسی و نگهداری منظم وابسته است. اتصالات و خطوط باید در برابر ضربه و جریان مستقیم آب محافظت شوند و درپوش پمپ و مخزن همیشه بسته بماند تا آب وارد گریس نشود. بازدید پین نمایشگر مقسمها و سنسور سیکل، کنترل سطح مخزن و بررسی خروج گریس تازه از اطراف آببند یاتاقانها، بهترین نشانههای عملکرد صحیح سیستم هستند. در صورت مشاهده امولسیون شدن یا تغییر رنگ گریس خروجی، باید نوع گریس و دوره روانکاری بازبینی شود.
سؤالات متداول درباره روانکاری تجهیزات فرآوری تر
در این بخش به پرسشهای رایج کارشناسان کارخانههای کانهآرایی درباره روانکاری فیلترهای نواری و تجهیزات فرآوری تر پاسخ دادهایم.
چرا رطوبت برای یاتاقانها خطرناک است؟
آب فیلم روانکار را تضعیف یا از بین میبرد و باعث خوردگی و سایش سطوح غلتشی یاتاقان میشود.
چه نوع گریسی برای محیطهای مرطوب مناسب است؟
گریسهای ضدآب مانند گریسهای کلسیم سولفونات یا لیتیوم کمپلکس با مقاومت بالا در برابر شسته شدن با آب.
چرا در فیلترهای نواری از سیستم پیشرونده استفاده میشود؟
زیرا سیستم پیشرونده دوز مشخص گریس را به هر نقطه میرساند و گرفتگی هر خروجی از طریق توقف مقسم قابل تشخیص است.
آیا دوره گریسکاری در محیط مرطوب کوتاهتر میشود؟
بله؛ در محیطهای مرطوب و دارای شستوشو، گریسکاری باید با فاصله کوتاهتر و بهصورت کم و مکرر انجام شود.
چگونه بفهمیم گریس با آب آلوده شده است؟
تغییر رنگ، امولسیون شدن و نرم شدن غیرعادی گریس خروجی از آببند، نشانه آلودگی گریس با آب است.
جمعبندی نهایی
مدیریت اصولی روانکاری در تأسیسات آبگیری و فیلتراسیون تر، وابسته به تعادل میان انتخاب روانکار مقاوم به آب، پیکربندی صحیح سیستمهای پیشرونده خودکار و استقرار آببندی چندلایه است. بهرهگیری از تزریق منظم و پرفشار گریس کلسیم سولفونات یا لیتیوم کمپلکس نه تنها از ورود دوغاب ساینده جلوگیری میکند، بلکه استهلاک غلتکها را کاهش میدهد. موفقیت اقتصادی و ارتقای ضریب آمادهبهکاری این ماشینآلات مستلزم تحلیل دادههای میدانی سایت، ارزیابی هزینههای توقف و پایش مداوم شرایط نشت در نقاط آببندی است.